Beato Angelico, portret van Michelozzi Michelozzo, architect en beeldhouwer

Michelozzo di Bartolomeo Michelozzi (1396 - 1472) was een Italiaans architect en beeldhouwer. Een van zijn ontwerpen was het Palazzo Medici-Riccardi, het paleis (en woonhuis) van de familie de' Medici in Firenze.
Michelozzo werd in Firenze geboren, hij was een leerling van Ghiberti en een van de naaste medewerkers van Donatello. Michelozzo wordt beschouwd als een van de grote pioniers van de architectuur tijdens de renaissance. Hij was een favoriete architect van de Medici en werd veelvuldig ingezet door Cosimo de' Medici. In zijn jonge jaren was hij een leerling van Lorenzo Ghiberti en later werkte hij samen met Donatello. [5]
Michelozzo is de favoriete architect van Cosimo il Vecchio dei Medici.

Cosimo de' Medici

Michelozzo onderhield zijn hele leven lang een nauwe band met Cosimo de' Medici en volgens Giorgio Vasari in De levens van de beroemdste schilders, beeldhouwers en architecten, van Cimabue tot onze tijd, was hij zo gemotiveerd door zijn grote liefde en trouw aan Cosimo dat hij hem van 1433 tot 1434 vergezelde in ballingschap in Venetië. Historici noemen dit een ongeëvenaard voorbeeld van waardering tussen kunstenaar en beschermheer. Cosimo de' Medici was een succesvol bankier, industrieel en politicus, en in de vijftiende eeuw lange tijd de feitelijke bestuurder van Firenze. Een aanzienlijk deel van zijn fortuin besteedde hij aan kunst- en bouwprojecten in de stad.
Het klooster van San Marco, waarin nu het Museo Nazionale di San Marco is ondergebracht, was in de 15e eeuw was de thuisbasis van twee beroemde dominicanen, de schilder Fra Angelico en de predikant Girolamo Savonarola. Nasat Michelozzo op verzoek van Cosimo het dominicanenklooster van San Marco had gerestaureerd, werd het door Beato Angelico beschilderd met fresco's. In het museum wordt nog steeds het paneel met de Deposizione bewaard.

Palazzo Medici Riccardi, Firenze [3]

Het grote Palazzo Medici in Firenze, gebouwd door Cosimo, werd door Michelozzo ontworpen; het is een van de meest nobele voorbeelden van de Italiaanse architectuur uit de vijftiende eeuw, waarin de grote smaak en vaardigheid van de architect de delicate lichtheid van de vroegere Italiaanse gotiek heeft gecombineerd met de massieve statigheid van de klassieke stijl. Met groot technisch vernuft heeft Michelozzo het Palazzo Vecchio, dat toen in vervallen staat verkeerde, verstevigd en gedeeltelijk herbouwd, en er vele belangrijke kamers en trappen aan toegevoegd. Toen in 1437, dankzij de vrijgevigheid van Cosimo, het klooster van San Marco in Firenze werd overgedragen aan de dominicanen van Fiesole, werd Michelozzo aangesteld om het klooster herop te bouwen.
Voor Cosimo ontwierp hij tal van andere gebouwen, waarvan de meeste van opmerkelijk belang waren. Hiertoe behoorden een gastenverblijf in Jeruzalem voor Florentijnse pelgrims, Cosimo's zomerresidentie in Careggi en het versterkte castello dat hij vanaf 1452 herbouwde tot de Villa Medicea di Cafaggiolo in Mugello.

Dit was een van Michelozzo's eerste en meest invloedrijke architecturale projecten in Firenze en vormde de basis voor alle kloostercomplexen die tijdens de renaissance door architecten werden gebouwd. Het project werd gefinancierd door Cosimo de' Medici en ging ergens tussen 1437 en 1438 van start. De monumentale bibliotheek is een architectonisch meesterwerk van Michelozzo. Ze werd gebouwd als een 'openbare bibliotheek' en was dus niet alleen bedoeld voor gebruik door de monniken van het klooster, maar door alle geleerden, ook leken. De bibliotheek  herbergt een buitengewone collectie verluchte manuscripten uit de 15e eeuw, waarvan sommige zijn geïllustreerd door Fra Angelico en zijn medewerkers.

San Marco, veduta posteriore, Firenze [3]

De reconstructie van het San Marco complex omvatte de kerk, de sacristie, het klooster, de kloosterverblijven en de bibliotheek. San Marco wordt wel eens de eerste renaissancekerk genoemd, hoewel het een compromis lijkt te zijn tussen de traditie van het Trecento en de geest van de renaissance. De egale witte muren zonder fresco's wijken af van de kleurrijke traditie van het Trecento en waren essentieel voor Michelozzo's architectonische concepten en voorkeur voor grote, onversierde oppervlakken, subtiel gearticuleerd door noodzakelijke constructie-elementen in grijze pietra serena.[2] Net als veel van zijn projecten werd San Marco met ongelooflijke snelheid gebouwd. In tegenstelling tot Brunelleschi was Michelozzo in staat om af te maken wat hij was begonnen, grotendeels dankzij Michelozzo's efficiëntie en dankzij de beschikbaarheid van voldoende financiering van Cosimo gedurende de hele campagne.

Fra Angelico kreeg de opdracht het gehele complex te voorzien van fresco’s. Van 1437 tot ongeveer 1445 werkte Fra in het klooster van San Marco, wat resulteerde in een reeks  van meer dan 50 fresco’s, een project van uitzonderlijke omvang in de 15e eeuw. Een van zijn assistenten was Benozzo Gozzoli die hem ook zou vergezellen naar de Duomo van Orvieto.

Allestimenti della mostra Beato Angelico, Museo di San Marco, Firenze, 2025 [3]

Het eerste deel dat Michelozzo ondernam, was "de herbouw van de oude refter, waar een laag gewelf, ondersteund door consoles die sterk leken op die in de sacristie van S. Trinita, werd gebouwd om de cellen erboven te ondersteunen. De werkzaamheden aan de kerk begonnen in 1438 en werden waarschijnlijk drie jaar later voltooid, maar zeker in 1443, toen ze door paus Eugenius werd ingewijd. Michelozzo gebruikte de omtrek van de voormalige Trecento-kerk en voegde een veelhoekige apsis toe, vergelijkbaar met die in Bosco ai Frati. Deze werd verlicht door drie lange ronde boogramen van pietra serena, die nog steeds te zien zijn in de bovenverdieping van het klooster. De puntige toegangsboog rustte op twee pilasters met grote, klassieke Korinthische kapitelen, bekroond door een lambrisering versierd met de Medici-ballen (ook nog steeds zichtbaar). Voor de apsis bevond zich de Capella Maggiore, bedekt met een kruisgewelf. Het schip was een enkele open ruimte zonder zijbeuken, versierd met edicula's of altaren (drie aan elke kant) en bedekt met een houten balkenplafond. Het schip en de Cappella Maggiore werden gescheiden door een hoge muur (tramezzo) met twee deuren. Bij de latere verbouwing van de kerk werd de muur verwijderd en werden de deuren verplaatst naar de veelhoekige apsis, waar ze nu nog steeds staan. Hun gecanneleerde pilasters worden bekroond met composietkapitelen die identiek zijn aan die in de Barbadori-kapel in S. Felicita van Brunelleschi, en boven de architraaf met klassieke lijsten is de fries, net als de kapitelen in Bosco ai Frati, versierd met de Medici-ballen."[2]

Fra Angelico

Op 26 september 2025 openen de Fondazione Palazzo Strozzi en het Museo di San Marco in Florence de grote tentoonstelling Beato Angelico voor het publiek, gewijd aan een van de meest representatieve kunstenaars van de 15e-eeuwse kunst en een van de belangrijkste protagonisten van de Italiaanse schilderkunsttraditie.

Beate Angelico is de eerste grote monografische tentoonstelling over Fra Angelico in Firenze in meer dan zeventig jaar en biedt een unieke kans om het artistieke parcours van de dominicaanse monnik te volgen, van zijn beginjaren binnen de internationale gotiek, tot zijn rol als een van de grondleggers van de renaissanceschilderkunst, en om zijn dialoog met tijdgenoten zoals Lorenzo Monaco, Masaccio, Filippo Lippi, Ghiberti, Michelozzo en Luca della Robbia te verkennen.

Het portret van Michelozzo in De Kruisafneming van Christus

De Kruisafneming van Christus, dat ooit was bedoeld  voor de sacristie van de kerk van Santa Trinita, is een van de hoogtepunten van de tentoonstelling in Palazzi Strozzi.

In het schilderij week Fra' Angelico af van het traditionele model van het middeleeuwse altaarstuk, dat gekenmerkt werd door de juxtapositie van verschillende afzonderlijk geschilderde panelen die van elkaar gescheiden waren door zuilen en pinakels. Angelico heeft het altaarstnk omgevormd tot één grote doorlopende scène, waarin Christus, die behoedzaam van het kruis gehaald wordt, centraal staat en aan de linkerkant geflankeerd wordt door een groep wenende vrouwen en aan de rechterkant door een groep geleerde mannen (dolti), die discussiëren over de symbolen van de passie van Christus.[7]
Fra Angelico introduceerde een nieuw model gebaseerd op een uniforme visie, waarin het verhaal zich ontvouwt in een aanzienlijk bredere ruimte die is opgebouwd volgens de regels van het perspectief, waardoor het een meer plechtige, monumentale waardigheid krijgt in een bijna theatrale setting.