Piero della Francesca, Le Storie della Vera Croce, De Dood van Adam (detail van twee jonge mensen), Basilica di San Francesco, Arezzo

De geschiedenis van het ware kruis of De legende van het ware kruis is een frescocyclus geschilderd door Piero della Francesca in de basiliek van San Francesco in Arezzo. De fresco's gelden een van zijn mooiste werken en zijn een hoogtepunt in de schilderkunst van de vroege renaissance. Het werk werd in 1447 aangevat door Bicci di Lorenzo. Bij de dood van Bicci in 1452 werd de opdracht voor de fresco's toevertrouwd aan Piero della Francesca, die de fresco's schilderde tussen 1452 en 1466.
Inhoudelijk was de frescocyclus gebaseerd op de Legenda Aurea van Jocapo de Voragine, een populaire 13de-eeuwse tekst die het mysterieuze verhaal vertelt van het Heilige Kruis van Christus.
Het verhaal gaat dat Adam op zijn sterfbed zijn zoon Seth naar de Aartsengel Michaël stuurt. Deze geeft hem een aantal zaadjes van de boom van het aards paradijs om die in de mond van Adam te leggen wanneer deze sterft.

De Dood van Adam was waarschijnlijk het eerste fresco dat door Piero werd geschilderd en ook het fresco waarmee de verhalen chronologisch beginnen. De dood van Adam wordt in verschillende taferelen weergegeven die binnen het fresco van rechts naar links gelezen moeten worden. Het fresco beslaat de hele lunet van de rechtermuur en vertelt hoe Adam, bejaard en stervende (rechts in beeld), bijgestaan wordt door de oudere Eva en andere afstammelingen.

Helemaal links staan twee jonge mensen, van wie er één ongewoon onverschillig staat tegenover de gebeurtenis en vanuit het schilderij naar de profeet op de aangrenzende muur lijkt te staren. Dit legt wellicht een verband tussen de afgebeelde gebeurtenis en de profetie van de komst van de Verlosser die de dood zal overwinnen.

Anna Maria Maetzke heeft op overtuigende wijze in de twee jonge mensen Hercules en Alcestis herkend. Het verhaal van Alkestis is een beroemde Griekse mythe over ware liefde, zelfopoffering en de held Herakles. Het draait om koningin Alkestis die haar leven geeft voor haar man Admetus, waarna zij door een sterke held gered wordt.

Anna Maria Maetzke:

«De vierde groep bestaat ten slotte uit de twee jongeren linksboven in de lunette, die iets naar achteren staan en doorgaans worden beschouwd als Adamieten van de laatste generatie die verband houden met de voorgaande scène. Maar als je goed kijkt, zorgt het spel van hun blikken ervoor dat ze zich afzetten van de rest van de voorstelling en zich als een op zichzelf staande groep afzonderen. De jongeman in profiel, met een weelderige krullende haardos, spert zijn ogen wijd open alsof hij verbaasd is door de aanblik van het meisje, terwijl hij tegelijkertijd haar arm stevig vasthoudt. Hij is halfnaakt, waardoor zijn mooie atletische lichaam goed tot zijn recht komt, en aan zijn nek en schaamstreek is een katachtige huid vastgebonden, waarbij de staart duidelijk in het oog springt. We moeten in hem de iconografie van Hercules herkennen, en in dit verband kan het fragment met een soortgelijk onderwerp, geschilderd door Piero voor zijn huis in Sansepolcro en dat zich vandaag de dag in Boston bevindt, als vergelijkingspunt dienen. Zijn aanwezigheid in deze context kan worden verklaard door de betekenis die in de christelijke middeleeuwen aan deze mythologische figuur werd toegekend: hij is een weldoener van de mensheid in de stoïcijnse en cynische filosofie, later gekerstend als symbool van de Verlosser die vanaf de aarde naar de hemel opstijgt; beschouwd als weldoener bij uitstek, brengt hij immers Alcestis vanuit de onderwereld terug naar haar echtgenoot Admetos, en voorafschaduwt zo de afdaling van Christus in de Hades. » [5]

«De prachtige vrouw met het ouderwetse kapsel aan haar zijde is dus Alcestis, haar gezicht is een van de mooiste die Piero ooit heeft getekend. Ook hier krijgen beelden uit de klassieke traditie een diep christelijke betekenis, als teken van een continuïteit die de universele reikwijdte van de boodschap die de hele cyclus uitdraagt, benadrukt.» [5]

 

De weergave van de naakte figuren is krachtig en plastisch, met een opvallend clair-obscur, vaak reminiscent aan beeldhouwkunst, geaccentueerd door de gedempte kleuren. Opmerkelijk zijn de naturalistische accenten, zoals ook de afbeelding van ouderen, scherpzinnig gebaseerd op alledaagse observaties.

De fresco's van De legende van het ware kruis ondergingen een grote, negen jaar durende restauratie van 1991 tot 2000, gevolgd door een onderhoudsbeurt in vroege 2024. Deze grondige behandelingen brachten de heldere kleuren en delicate details van de 15e-eeuwse meesterwerken terug.

De restauratie van de fresco's van Piero della Francesca in Arezzo

Na een restauratieproject van vijftien jaar is de fresco-cyclus van Piero della Francesca teruggebracht naar zijn oorspronkelijke staat. De restauratie van de beroemde feesco's vergde meerdere jaren werk, aangezien het vooronderzoek niet alleen de beschilderde oppervlakken omvatte, maar ook het structurele systeem van de basiliek zelf en de omliggende stadsindeling [2].

Il restauro degli affreschi di Piero della Francesca ad Arezzo