Enkele werken
Polittico della Misericordia (1444-1465)
Sigismondo Pandolfo Malatesta in preghiera davanti a san Sigismondo, (1451)
De Geschiedenis van het Ware Kruis (1452 - 1466)
De Ontmoeting tussen de Koningin van Sheba en Koning Salomon
De slag tussen Constantijn en Maxentius
De vondst en herkennen van het Ware Kruis
De slag tussen Heraclius en Chosroes
Maria Magdalena (1460-1466)
Madonna del parto (ca. 1460)
De Verrijzenis (ca 1463)
plaatsen
Kaart | Piero della Francesca in Toscane en Midden Italië
Piero della Francesca, La Resurrezione, de opstanding van Christus (circa 1463)
Its clear, yet subtly sober colours shine out from the wall with scarcely impaired freshness. Damp has blotted out nothing of the design, nor dirt obscured it. We need no imagination to help us figure forth its beauty; it stands there before us in entire and actual splendour, the greatest picture in the world.
Aldous Huxley in The Best Picture Piero della Francesca wordt algemeen erkend als een van de grote kunstenaars van de vroege renaissance.
In 1467 kreeg Piero de opdracht om een verrijzenis te schilderen voor de sala magna van het stadhuis. Het uitzonderlijk goed bewaarde fresco is nu een van zijn beroemdste werken.
Piero della Francesca werkte in Firenze, Rimini, Rome en Arezzo maar zijn hart lag in zijn geboortedorp Sansepolcro waar hij het grootste deel van zijn leven doorbracht. In de raadszaal van het stadhuis waar hij een van de notabelen was, schilderde hij tussen 1463 en 1465 zijn Resurrezione. Vandaag is het te zien op een van de muren van het Museo Civico van Sansepolcro.Het is een fresco met toevoegingen van tempera. Na een restauratie die drie jaar duurde werd de Resurrezione in maart 2018 opnieuw volledig toegankelijk voor het publiek.
Piero della Francesca, La Resurrezione, voor de restauratie Piero della Francesca, La Resurrezione, na de restauratie
Het schilderij wijkt in de voorstelling van deze gebeurtenis uit het nieuwe testament sterk af van de beschrijvingen in het evangelie. Daarin zijn er alleen ooggetuigen van het lege graf en getuigen van verschijningen. Piero kiest voor een andere voorstelling waarin Christus frontaal uit het graf verrijst. Met een voet steunend op de graftombe stapt hij in de wereld en kijkt de toeschouwer aan. In zijn rechterhand het symbolische vaandel van de Wederopstanding, een wit met rood kruis dat doet denken aan een kruisvaardervlag. Met zijn hand die de roze toga opheft en met een voet rustend op de rand van het graf, zijn al zijn wonden goed zichtbaar. De roze kleur van zijn kleed is opvallend en contrasteert sterk met de zachtere groene 'ochtendkleuren' van het landschap.
Kaart Sandepolcro | Ingrandire mappa
Rechtstreeks geschilderd op de muur van de gemeenschappelijke vergaderzaal die door de hoogste magistraten (Conservatori) van de stad wordt gebruikt. De naam Sansepolcro betekent Heilig Graf, en de verrijzenis van Christus is een direct burgerlijk en spiritueel symbool voor de stad.
Christus staat triomfantelijk en strak gecentreerd, met één voet rustend op de rand van de Romeinse sarcofaag. Zijn indringende, emotieloze blik is recht op de toeschouwer gericht. Terwijl Christus perfect rechtop staat, liggen de vier soldaten in ongemakkelijke, ineengedoken en kronkelende houdingen aan de voet van de tombe. Hun diepe slaap symboliseert de spirituele blindheid van de mensheid, onwetend over het goddelijke wonder dat zich vlak boven hen afspeelt.
De Verrijzenis maakt gebruik van twee verschillende verdwijnpunten: de slapende wachters onderaan worden vanuit een lage hoek bekeken (alsof de toeschouwer naar hen opkijkt), terwijl Christus recht van voren op ooghoogte wordt afgebeeld.
Het landschap is symbolisch gesplitst: de bomen aan de linkerkant zijn kaal en winters, terwijl de bomen aan de rechterkant weelderig en groen zijn, wat de overgang symboliseert van de dood en de oude schepping naar spirituele vernieuwing.
Piero della Francesca, Resurrezione (particolare), 1450-1463, affresco, 225 x 250 cm, Museo Civico, Sansepolcro [4]
Met één voet stevig op de rand van de Romeinse sarcofaag stapt de verrezen Christus gecontroleerd de wereld in. Zijn indringende, emotieloze blik is recht op de toeschouwer gericht.
Piero della Francesca, Resurrezione, 1450-1463, affresco, 225 x 250 cm, Museo Civico, Sansepolcro [4]
Aldous Huxley bezocht op zijn Grand Tour ook het museum van Borgo San Sepolcro en noemde de Resurrezzione het mooiste schilderij ter wereld. Het verslag van zijn bezoek aan Sansepolcro zou tijdens de belegering van de stad in 1944, het fresco redden.
"De verrezen Christus staat recht, een banier in de rechterhand, zijn linkervoet reeds geheven en geplant op de rand van het graf, klaar om de wereld in te stappen. Geen enkele meetkundige ordening kon eenvoudiger of geschikter zijn. Het lichaam is volmaakt getekend, zoals dat van een Griekse atleet, zo ontzagwekkend sterk dat de wonde in zijn gespierde zijde haast iets onbelangrijks lijkt. Het gelaat is streng en zwaarmoedig, de ogen koud. De hele figuur drukt fysieke en intellectuele kracht uit.”[3]
Piero della Francesca, Resurrezione, Rising Christ, portrayed with a powerful, solid presence holding a banner marked with a red cross, Museo Civico, Sansepolcro [4]
Ook Albert Camus wordt in Noces, (in het kortverhaal Le désert) geraakt door Piero's Resurrezione na een reis naar Toscane:
« C’est sur ce balancement qu’il faudrait s’arrêter, singulier instant où la spiritualité répudie la morale, où le bonheur naît de l’absence d’espoir, où l’esprit trouve sa raison dans le corps. S’il est vrai que toute vérité porte en elle son amertume, il est aussi vrai que toute négation contient une floraison de « oui ». Et ce chant d’amour sans espoir qui naît de la contemplation peut aussi figurer la plus efficace des règles d’action : au sortir du tombeau, le Christ ressuscitant de Piero della Francesca n’a pas un regard d’homme. Rien d’heureux n’est peint sur son visage - mais seulement une grandeur farouche et sans âme, que je ne puis m’empêcher de prendre pour une résolution à vivre. Car le sage comme l’idiot exprime peu. »
Ook Iris Murdoch was in de ban van 'the solemn world of Piero della Francesca with its early-morning colours', na een bezoek aan zijn geboortestad Borgo San Sepolcro.
Piero della Francesca, Resurrezione (dettaglio), 1450-1463, affresco, 225 x 250 cm, Museo Civico, Sansepolcro [1]
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de stad het doelwit van artilleriebeschietingen door Britse troepen. De Britse artillerieofficier Tony Clarke (Anthony Clarke), die de lovende beschrijving van het fresco door Aldous Huxley had gelezen, gaf zijn eenheid het bevel de beschietingen te staken. Later bleek dat de Duitse troepen zich al hadden teruggetrokken, waardoor zowel het meesterwerk als de stad werden gered.
Piero della Francesca’s „De Wederopstanding“ vertoont opvallende thematische en structurele overeenkomsten met eerdere en tijdgenootse werken van Niccolò di Segna en Andrea del Castagno, waarmee de ontwikkeling van het motief van de Wederopstanding in de Toscaanse kunst in kaart wordt gebracht.
Hoewel Piero’s meesterwerk (ca. 1463) het hoogtepunt van de renaissancistische geometrie en het humanisme vertegenwoordigt, laat een vergelijking met deze twee kunstenaars een duidelijke lijn zien in compositie en emotionele diepgang.Een structurele voorloper: Niccolò di Segna (ca. jaren 1330)
De ‘Wederopstanding’ van Niccolò di Segna (te vinden in Borgo Sansepolcro, dezelfde stad als die van Piero) legde de iconografische basis die Piero later zou perfectioneren. Di Segna was een van de eersten die brak met de Byzantijnse traditie om Christus in de lucht te laten zweven. In plaats daarvan plaatste hij Christus zo dat hij rechtstreeks uit het graf stapt, met zijn gezicht recht naar de toeschouwer gekeerd. Piero nam precies deze confronterende houding over.
In beide schilderijen houdt Christus de triomfantelijke witte vlag met een rood kruis vast, die de overwinning op de dood symboliseert.
Di Segna plaatste de Romeinse wachters aan de voet van de sarcofaag in een horizontale rij om een stevige basis te creëren; een compositorische opzet die Piero weerspiegelde en verfijnde met geavanceerd perspectief.
![]()
Piero della Francesca, Resurrection (detail of the sleeping gards), 1450-1463, affresco, 225 x 250 cm, Museo Civico, Sansepolcro [4]
De humanistische verbinding: Andrea del Castagno (ca. 1447)
In de vroege renaissance slaat Andrea del Castagno met zijn fresco van de Wederopstanding in het Cenacolo di Sant’Apollonia in Florence een brug tussen de gotische iconografie en de monumentaliteit van Piero.
Castagno stond bekend om zijn ruige, anatomisch nauwkeurig weergegeven figuren. Zijn Christus is fysiek en krachtig, in plaats van puur etherisch. Piero voerde dit realisme nog verder door en beeldde Christus af met het robuuste postuur van een Toscaanse boer – solide, geaard en intens echt.
In tegenstelling tot puur statische middeleeuwse afbeeldingen introduceerde Castagno dynamische spanning door te laten zien hoe één bewaker begint wakker te worden en zijn ogen afschermt. Piero gebruikte een soortgelijke spanning, waarbij hij de absolute stilte van Christus contrasteerde met de zware, onhandige sluimering van de bewakers eronder.
Resurrection by Niccolò di Segna,
Duomo in Sansepolcro
Andrea del Castagno, Resurrection, 1447, fresco, Sant'Apollonia, Florence
Giotto di Bondone, Scenes from the Life of Christ, Resurrection (detail), Cappella degli Scrovegni all'Arena, Padua
Castagno gebruikte scherpe, architectonische perspectieven om zijn figuren te omlijsten. Piero, een meester in de wiskunde, tilde dit naar een hoger niveau door een dubbel gezichtspunt te hanteren (omhoog kijken naar de soldaten, maar recht naar Christus kijken) om een nog indrukwekkendere, monumentale aanwezigheid te creëren.
Restaurata la Resurrezione di Piero della Francesca a Sansepolcro
Sansepolcro
Sansepolcro is een mooie authentieke stad in het zuidoosten van Toscane, in de provincie Arezzo. Het strategisch gelegen stadje, valt enigszins buiten de vaste routes van de reizigers. Het is er daardoor altijd rustig. Toch heeft Sandepolcro veel te bieden.
Bezienswaardigheden
De Duomo van Sansepolcro, de concattedrale San Giovanni Evangelista, is de belangrijkste kerk van Sansepolcro. Deze romaans-gotische voormalige abdijkerk met drie beuken werd tussen 1012 en 1049 gebouwd. Binnen zijn heel wat kunstwerken te zien. Op het hoofdaltaar prijkt de Resurrezione, een veelluik dat in 1348 werd geschilderd door de Sienese meester Niccolò di Segna, en dat Piero zeker heeft gekend.
Naast de Duomo staat het Palazzo Vescovile met een mooie kloostergang met fresco's die het leven van Benedictus verbeelden. In een kapel die uitgeeft op de chiostro, de Cappella di San Leonardo of Cappella Monacato, werd Piero della Francesca begraven.
Piero della Francesca stierf hij op zijn zesentachtigste op 12 oktober 1492, de dag dat Columbus Amerika ontdekte.Detail van de Resurrezzione (1465) met een zelfportret van Piero
Museo Civico
Veel bezoekers komen hier de schilderkunst van Piero della Francesco bewonderen. Het Museo Civico, gehuisvest in het voormalige Palazzo Comunale (14e eeuw), herbergt naast Piero's Resurrezzione nog enkele meesterwerken van Piero della Francesca, het altaarstuk Polittico della Misericordia, San Giuliano en San Ludovico.
Reizigers die de sporen van Piero volgen in zijn thuisland, kunnen naast Sansepolcro, Arezzo en Urbino ook een bezoek brengen aan
Monterchi, in de Val Cerfone. Voor deze kleine stad, gelegen op een heuvel op de grens met Umbrië, schilderde Piero della Francesca het buitengewone fresco van de Madonna del Parto voor de oude kerk van Santa Maria a Momentana. Sinds 1991 is het fresco ondergebracht in een klein museum.
De iconografie van de Madonna als aanstaande moeder geeft het beeld een indrukwekkende monumentaliteit. De Madonna is tegelijk menselijk en goddelijk. Aan haar zijde houden twee engelen een baldakijn omhoog dat Maria onthult. Zij is gekleed is in een eenvoudige blauwe jurk en een witte kiel. Haar ene hand ondersteunt haar heup, haar rechterhand rust op haar zwangere buik.
Piero della francesca, Madonna del Parto(particolare), 1455 ca.
Galleria fotografica Sansepolcro en Monterchi
Sansepolcro Monterchi
Monterchi - Museo della Madonna del parto
In het hart van de Toscaanse Maremma, tussen glooiende heuvels, olijfgaarden en de wilde natuur van het ongerepte zuiden van Toscane, ligt Podere Santa Pia. Ooit een eenvoudig landhuis, werd het getransformeerd tot een bijzonder vakantiehuis waarin de charme van het verleden en het comfort van het heden vanzelfsprekend samengaan.
Het huis is authentiek Italiaans, het is niet perfect, maar zeer sfeervol. De ruwe natuurstenen muren aan de buitenkant, de terracotta vloeren, de grote open haard in de keuken en hier en daar robuuste houten balkenplafonds zorgen voor een karakteristieke oude Toscaanse sfeer. Italiaanse buren vertelden dat dit vroeger een klein klooster was. Hier trokken jonge vrouwen zich terug om zich aan een geestelijk leven in een ongerepte omgeving te wijden.
Traveling in Tuscany| Holiday homes in southern Tuscany | Podere Santa Pia
Podere Santa Pia, with a unique private swimming pool
A beautiful early evening by the pool, in the resplendent Tuscan sun, time takes on a languid quality
Pools in a natural area, a dive into the heart of Tuscany
Early morning light at the private swimming pool at Podere Santa Pia
A beautiful spring morning by the pool, a natural jewel nestled amidst the verdant Tuscan hill
Small inflatable pool next to the spacious private pool in Podere Santa Pia, Castiglioncello Bandini, Cinigiano, Tuscany
Santa Pia is geen huis dat zich aan het landschap onttrekt. Het maakt er deel van uit. De oude stenen, de open ruimtes, het licht dat gedurende de dag verandert en de vergezichten over de Toscaanse heuvels geven het huis een vanzelfsprekende verbondenheid met zijn omgeving. Hier is ruimte om te vertragen: een ochtend met koffie in de tuin, een wandeling door het landschap, een lange lunch onder de bomen of een aperitivo terwijl de zon achter de heuvels verdwijnt.
The setting sun casts a warm, golden light, creating a peaceful and beautiful scene around the pool, as day transitions into evening
Walking in Tuscany | In the footsteps of Piero della Francesca, from Sansepolcro to Monterchi
Marc Leijendekker | Maria's zwellende buik; Piero della Francesca, heraut van de renaissance (NRC, 24 juli 1992)Famous texts | Aldous Huxley, The Best Picture”
It was in a 1925 essay entitled The Best Picture that Aldous Huxley made the claim that the Resurrection by Piero della Francesca (1420–92), was “the greatest picture in the world.” Traveling in Tuscany reveals the text.
La Resurrezione torna a splendere: il capolavoro di Piero della Francesca prima e dopo il restauro » [archive], in La Repubblica, 22 mars 2018 (geraadpleegd 24 maart 2018)
Opere presenti al Museo Civico di Sansepolcro | www.museocivicosansepolcro.it
The Private Life of a Masterpiece, episode 22 | Piero della Francesca, The Resurrection
Film in Tuscany | Arezzo, Sansepolcro and Monterchi, the homeland of Piero dela Francesca
[1] Foto di Luca Aless, licenziato in base ai termini della licenza Creative Commons Attribuzione-Condividi allo stesso modo 4.0 Internazionale.
[2] Source: William Smith, D.C.L., LL.D., A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875.
[3] Ontleend aan Patrick Lateur, Toscane in Europa.
Op 9 juni 2004 gaf Patrick Lateur de lezing Toscane in Europa: een literaire interactie tijdens het colloquium De cultuur van Toscane als leidraad doorheen de Italiaanse geschiedenis, georganiseerd door het Centrum voor Europese Cultuur van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten in het Paleis der Academiën in Brussel.
[4] Photo by Steven Zucker, published under a Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-NC-ND 2.0) license.
[5] Photo by Antonio Cinotti, published under a Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-NC-ND 2.0) license.
Questo articolo è basato parzialmente sull'articolo Resurrezione (Piero della Francesca) dell' enciclopedia Wikipedia ed è rilasciato sotto i termini della GNU Free Documentation License.