| |
|
La Tebaide
In 1999 werd in het museumcomplex Santa Maria della Scala de Tebaide herontdekt, een schilderijencyclus die dateert uit de vroege jaren veertig van de veertiende eeuw en wordt toegeschreven aan Lippo Vanni. De eerste sporen van deze prachtige muurschilderingen werden ontdekt tijdens de restauratiewerkzaamheden aan het ziekenhuis onder leiding van architect Guido Canali. Enkele jaren later werd, dankzij het verwijderen van een verlaagd plafond, een groot deel van de fresco's blootgelegd, hoewel ze bedekt waren met verschillende lagen kalkverf. De fresco’s werden hoofdzakelijk uitgevoerd in monochroom rood oker.
De eigenlijke restauratie van de fresco's is pas in 2021 van start gegaan, dankzij de financiële bijdrage van Robert Cope, voorzitter van de Fondazione Vaseppi, die de volledige blootlegging, consolidatie en reiniging van de fresco's heeft gefinancierd. Het project heeft het mogelijk gemaakt de muurschildering in haar geheel te herstellen, waardoor de leesbaarheid en diepte van de schildercyclus zijn teruggekeerd en een nauwkeurigere analyse van de stilistische kenmerken mogelijk is geworden.
Lippo Vanni vertaalt met verhalende en spirituele gevoeligheid de verhalen uit de Vite dei santi Padri van fra’ Domenico Cavalca in beelden en biedt zo een reeks taferelen die de religieuze ijver en de mystieke spanning van het 14e-eeuwse Siena weerspiegelen. Elk schilderijfragment lijkt een kleine zwevende wereld, waar de eenzaamheid van de kluizenaars een allegorie wordt van de zoektocht naar zuiverheid en spirituele verlossing. De subtiele lijnvoering, de delicatesse van de gezichten en de essentiële kleurgebruik dragen bij aan het creëren van een sfeer van intense meditatie.
De Thebaid is een episch gedicht van de 1e-eeuwse Romeinse dichter Statius, waarin de mythologische burgeroorlogen van Thebe in verschillende afleveringen worden verteld. Het was in de oudheid niet erg populair, maar had grote invloed op de literatuur van de middeleeuwen. Er zijn echter geen mythologische scènes of verwijzingen naar het oude epos in de frescocyclus. Net als het gedicht is de opzet episodisch, maar het Thebe dat hier wordt afgebeeld is dat in de Egyptische woestijn, waar de vroege christelijke kluizenaars, bekend als de woestijnvaders, een leven leiden van boetedoening, gebed, handenarbeid en ascese.
De oostelijke muur
|
 |
La Tebaide (parete est), il ciclo di affreschi sotto le volte dell’Ospedale Santa Maria della Scala, Siena
|
De cyclus, die ook afbeeldingen van landbouwwerkzaamheden omvat, bedekt het tongewelf en een deel van de muren van een kleine ruimte met een onregelmatige structuur, die zich tussen het tweede en derde niveau onder het straatniveau bevindt, en wordt doorkruist door een trap die de Cortile della Corticella verbindt met de ruimtes die door de Pie Disposizioni worden gebruikt.
De functie van deze ruimte is nog niet helemaal duidelijk, mede vanwege de vele en opeenvolgende ingrepen die de ruimtes van Santa Maria della Scala in de loop der eeuwen hebben ondergaan, maar het is waarschijnlijk dat deze diende als toegangsgang naar de aangrenzende ruimtes van de Compagnia dei Disciplinati onder de gewelven van het Spedale.[3]
Dit uitzonderlijke werk, dat aanvankelijk werd toegeschreven aan een vage “ schilder uit de kring van Pietro en Ambrogio Lorenzetti ” (“pittore della cerchia di Pietro e Ambrogio Lorenzetti”), werd al snel toegeschreven aan Lippo di Vanni , een schilder die daadwerkelijk was opgeleid in de kring van Ambrogio Lorenzetti.[5]
|
 |
La Tebaide (parete est), il ciclo di affreschi sotto le volte dell’Ospedale Santa Maria della Scala, Siena, attribuito a Lippo Vanni
|
De fresco’s zijn over meerdere registers verdeeld, zonder dat er een scheiding is tussen de verschillende scènes, die in de meeste gevallen op zichzelf staande voorvallen uitbeelden. In verschillende gevallen is het tot nu toe niet gelukt om de betekenis van de afbeeldingen duidelijk vast te stellen, mede vanwege het bijzondere karakter van sommige geschilderde onderwerpen, die in andere soortgelijke cycli geen tegenhanger hebben.
Langs de linkerwand, die gedeeltelijk wordt bedekt door de huidige trap die afdaalt naar de ruimtes van de Pie Disposizioni, en in het daarboven gelegen gewelf zijn de best bewaarde scènes te zien, maar ook die welke het moeilijkst te begrijpen zijn: vanaf boven en van rechts naar links zijn drie monniken afgebeeld die slapen in een bosje waar een adelaar overheen vliegt, de ontmoeting tussen twee van hen en ten slotte een monnik in gesprek met een adelaar die bij de ingang van een grot zit. In het middelste deel is daarentegen ruimte voor de ontmoeting, vol wederzijds wantrouwen, tussen twee rijke jonge jagers en twee monniken (Cacciatori baldanzosi e monaci che confabulano) en de afbeelding van drie kluizenaars die getuige zijn van een eucharistische zegening [6], waarvan de celebrant zichtbaar geïntimideerd is: in de eerste episode zou een exemplum kunnen zijn afgebeeld met als hoofdpersoon een jager die de spot dreef met enkele monniken die zich een moment van ontspanning hadden gegund en aan wie wordt uitgelegd dat ook in het ascetische leven onderscheidingsvermogen en matiging nodig zijn, terwijl de tweede scène hoogstwaarschijnlijk verwijst naar de wonderbaarlijke bekering van een kluizenaar die twijfelde aan de werkelijke aanwezigheid van Christus in de eucharistische verschijning. [5]
|
Cacciatori baldanzosi e monaci che confabulano |
 |
Cacciatori baldanzosi e monaci che confabulano, La Tebaide in Santa Maria della Scala a Siena, un capolavoro del Trecento della Compagnia dei Disciplinati della Madonna sotto le volte dello Spedale
|
Miracoloso ravvedimento di un eremita che dubitava dell’Eucarestia |
![La Tebaide, Miracoloso ravvedimento di un eremita che dubitava dell’Eucarestia, particolare delle Storie di monaci ed eremiti, Maestro della Tebaide [Lippo Vanni], 1341-1345 circa, Siena, Santa Maria della Scala](https://lh3.googleusercontent.com/pw/AP1GczOpM39klzTIo3S_wMw1MOrgbqaIy3vJKr9CZOuT4MJM6AoCjLck6qjfVfcCntaE3nfhPmk56mab6FshxkKxFSlMBTFV4Eetypaxh7dNMmr2SNI2IchN=w742-h686-p-k) |
La Tebaide, Miracoloso ravvedimento di un eremita che dubitava dell’Eucarestia, particolare delle Storie di monaci ed eremiti, Maestro della Tebaide [Lippo Vanni], 1341-1345 circa, Siena, Santa Maria della Scala
|
In de onderste band zijn twee kluizenaars te zien die aan het lezen zijn – figuren die in de Thebaïde van Lecceto 9 lijken te worden herhaald – en twee monniken die bij een grot een bewusteloze of misschien wel dode vrouw lijken te helpen (afb. 54): de verbazing en verwarring die tot uiting komen in de gebaren en blikken van de twee figuren doen vermoeden dat hier de episode is afgebeeld van abt Bessarion en zijn leerling die een als monnik vermomde vrouw vinden en begraven. 10 Iets lager, al gedeeltelijk bedekt door de trap, bevinden zich de figuren van een monnik die loopt met een rugzak op zijn schouder en een andere die, uitkijkend vanuit een rotsholte, die met een aardewerken kruik water uit de rivier haalt.
|
![La Tebaide, Un eremita che attinge acqua dal fiume con una brocca di terracotta, affreschi nell’antica Compagnia dei Disciplinati sotto le volte dell’Ospedale Santa Maria della Scala, Siena [Foto di Lorenzo Crescioli]](https://lh3.googleusercontent.com/pw/AP1GczOGwx0XsLZy9zWgpNhiYlxCk0-HSN9NHa6ZIFNvFBAui1ybgQ0R6Le-B_pWMm5s9jXuTqt44872--r1ik5DSWWxk8rTPhuu3Yr-eS6Y4qc8FL5megd6=w1200-h1600-p-k)
|
La Tebaide, Een kluizenaar die met een aardewerken kruik water uit de rivier haalt,
fresco's in de
’antica Compagnia dei Disciplinati, Santa Maria della Scala, Siena [Foto di Lorenzo Crescioli]
|
De rechterkant van het gewelf en de muur eronder bieden, ondanks de veel slechtere staat van bewaring, een duidelijker beeld van de betekenis van de voorstellingen, omdat het gaat om vrij bekende scènes die verband houden met het leven van enkele van de belangrijkste heiligen die als kluizenaar leefden: vanaf de bovenkant van het gewelf zijn er scènes uit het leven van Paulus van Thebe en Antonius de abt (de dood van Paulus en zijn begrafenis); 11 in de middelste band, die een soort verlaagd gewelf versiert, is de scène afgebeeld van de eerste ontmoeting tussen Maria van Egypte en abt Zosima, wanneer deze haar zijn mantel aanbiedt zodat zij de naaktheid van haar lichaam kan bedekken (afb. 55); 12 ten slotte zijn in de onderste register, hoewel de schildering bijna volledig vervaagd is, enkele episodes te zien die verband houden met de geschiedenis van de heilige Hiëronymus en de legende van de genezen leeuw.[3]
|
 |
La Tebaide (parete nord), il ciclo di affreschi attribuito al pittore senese Lippo Vanni, Ospedale Santa Maria della Scala, Siena
|
Naast de originaliteit van het onderwerp onderscheidt de cyclus zich door de diepgaande naturalistische vondsten, met name in de weergave van de buitenruimtes en zelfs van bepaalde atmosferische elementen. Het loont de moeite om stil te staan bij enkele details van een naturalisme dat voor het midden van de 14e eeuw werkelijk verrassend is, zoals de schetsen van de terracotta vaas die in de rivier valt, of het haar van de schipper dat door de bries wordt bewogen. Het is belangrijk om de expressieve kracht van de figuren te benadrukken, evenals de precisie waarmee de gereedschappen en voorwerpen die verband houden met menselijke activiteiten zijn afgebeeld, evenals de verschillende plantensoorten (van wilde meekrap tot distels en wijnstokken). Al deze elementen zijn rechtstreeks geïnspireerd op de cyclus die Ambrogio Lorenzetti schilderde in de Sala dei Nove van het Palazzo Pubblico (1338), en in het bijzonder op zijn voorstelling van de Effetti del Buon Governo in Campagna (Gevolgen van goed bestuur op het platteland).[8] De fresco’s in de Sala dei Nove vormen een van de omvangrijkste en belangrijkste profane muurschilderingen uit de middeleeuwen en verbeelden een manifest over de positie en het functioneren van de Sienese stadstaat aan het begin van de veertiende eeuw. Op de korte dwarse muur schilderde Lorenzetti de Allegorie van het Goede Bestuur.
|
Orari d'apertura Ospedale Santa Maria della Scala
- Il complesso museale Santa Maria della Scala a Siena (ex ospedale) è aperto al pubblico solitamente con orario continuato 10:00 - 19:00 (ultimo ingresso alle 18:15) . Gli orari possono subire variazioni stagionali o in occasione di festività, come il 25 aprile e il 1° maggio, quando l'apertura è confermata. L'ingresso è gratuito la prima domenica del mese.
- Orario Ordinario (indicativo): 10:00 – 19:00 (ultimo ingresso 18:15).
- DAL 1° NOVEMBRE AL 14 MARZO
lunedì, mercoledì, giovedì, venerdì: 10:00-17.00. Chiusura biglietteria e ultimo ingresso: ore 16.15
sabato, domenica e festivi: 10.00-19.00. Chiusura biglietteria e ultimo ingresso: ore 18.15
martedì: chiuso
- DAL 15 MARZO AL 31 OTTOBRE
Tutti i giorni: 10:00 -19:00. Chiusura biglietteria e ultimo ingresso: ore 18:15
2 luglio: 10.00 - 17.00. Chiusura biglietteria 45 min prima
16 agosto: 10.00-16.30. Chiusura biglietteria 45 min primamese.
- Organizza la tua visita
|
Galleria immagini Ospedale di Santa Maria della Scala, Pellegrinaio di Santa Maria della Scala
|
|
|
 |
|
 |
|
 |
Siena, Ospedalei Santa Maria della Scala |
|
Spedale di Santa Maria della Scala (facciata) |
|
Siena, La parte posteriore dell'Ospedalei Santa Maria della Scala, visto da Via del Fosso di Sant’Ansano
|
Affreschi
|
|
|
 |
|
 |
|
 |
Il Pellegrinaio è stata corsia ospedaliera fino al 1995
|
|
Veduta Sagrestia Vecchia, Santa Maria della Scala, Siena con la Madonna del manto di Domenico di Bartolo, 1444, affresco staccato, e Animal di Berlinde De Bruyckere
. |
|
Domenico di Bartolo, Particolare dell'affresco del Pellegrinaio raffigurante Papa Celestino III concede il privilegio di autonomia allo spedale (1442)
|
| |
|
Affreschi Sagrestia Vecchia di Santa Maria della Scala
|
|
|
 |
|
 |
|
 |
Madonna della Misericordia di Domenico di Bartolo
|
|
Sagrestia Vecchia, Madonna del manto, 1444, affresco staccato (particolare)
|
|
Sagrestia Vecchia, Madonna del manto, 1444, affresco staccato (particolare)
|
Podere Santa Pia is het ultieme natuurhuis ten zuiden van Montalcino en de Val d'Orcia, in het hart van de Toscaanse Maremma, tussen Castiglioncello Bandini en Cinigiano. Duizenden hectare ongerepte natuur omringen het authentieke Podere Santa Pia, dat nog niets van zijn eeuwenoude charme verloren heeft. De ligging van het natuurhuis is fabelachtig. Een lange slingerende strada bianca brengt je van Castiglioncello Bandini naar een klein plateau waarop dit huis gebouwd werd.
Na een halve eeuw van verval werd het voormalige kleine klooster gerestaureerd tot een authentiekee vakantiewoning, met groot respect voor de originele Toscaanse stijl. De originele terracottavloeren, houten balken en typische arcade's ademen de sfeer van een voorbije tijd. Maar het eenvoudige interieur en de minimalistische ingrepen sluiten perfect aan bij de eenvoud van de Toscaanse landhuizen van weleer.
Traveling in Tuscany | Holiday homes in southern Tuscany | Podere Santa Pia
|
|
|
 |
|
 |
Podere Santa Pia, mystic holiday home in the heart of the Tuscan Maremma
|
|
A beautiful early evening by the pool, in the resplendent Tuscan sun, time takes on a languid quality
|
|
Visia da Podere Santa Pia, fino al mare e Montecristo
|
«E poi, all'improvviso, si apre uno scenario. Le colline si allontanano, lentamente e con cautela. Rimani immobile, come se andarsene sarebbe un tradimento.»
|
 |
De tuin van het unieke natuurhuis Podere Santa Pia, in de Toscaanse Maremma
|
 |
La Maremma Toscana, scoprire la Toscana più autentica [7]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Colline sotto Podere Santa Pia, paesaggio di Ungaretti
|
|
 |
Vista sulla campagna maremmana, paese etrusco [Credit: @Podere Santa Pia]
|
Traveling in Tuscany | Ospedale Santa Maria della Scala
Vite de'santi padri colle vite di alcuni altri santi postillate e recate a miglior lezione, Cavalca, Domenico, d. 1342
Domenico Cavalca, Vite dei santi Padri, Edizione critica a cura di Carlo Delcorno, Edizioni del Galluzzo, Firenze, 2009 | ISBN 978-88-8450-320-6
Rond 1330 schreef Domenico Cavalca de Vite dei santi Padri, een vertaling van de Vitae Patrum, de verzameling van de oudste oosterse kloosterliteratuur, die was ontstaan rond de kern van het Leven van Antonius, de biografieën van de heilige Hiëronymus en de ‘uitspraken’ van de woestijnvaders. Het boek vormde een gedragsmodel voor religieuzen en vooral voor leken, mannen en vrouwen, met name diegenen die zich hadden verenigd in broederschappen of andere boetedoeningsbewegingen; maar het trok vervolgens, tussen de dertiende en veertiende eeuw, de aandacht van de meest veeleisende religieuze geesten, waarbij in de humanistische periode ook de aristocratie van de hoven van de Visconti en de Aragonezen werd betrokken. De verhalende charme van de ‘verhalen uit de woestijn’ ging gepaard met een soort verinnerlijking van de kluis, het idee dat de woestijn en het ‘engelachtige leven’ moesten worden geïnterpreteerd als een realiteit van het bewustzijn. De verhalen over de oosterse kluizenaars vormen een belangrijk onderdeel van de Italiaanse verbeelding, zoals blijkt uit de verhalende variaties van grote schrijvers (van Petrarca tot Boccaccio en Tasso), het zeer frequente ‘exemplarische’ gebruik in de prediking, de talloze interpretaties van kunstenaars (van miniaturisten tot schilders van ‘Tebaidi’ tot de buitengewone fresco-schilder van de beroemde muur van de ‘Anacoreti’ in het Camposanto van Pisa). De Vite, die onmiddellijk in het Florentijnse volkstaal werden herschreven, kenden in deze vorm een enorm succes, tot halverwege de negentiende eeuw, toen ze voor het laatst integraal werden uitgegeven onder redactie van Sorio en Racheli (Lloyd di Trieste, 1858). Deze uitgave is de eerste waarin de tekst van Cavalca is gereconstrueerd met behoud van de oorspronkelijke Pisanese taalvorm.
Bibliografia
Alessandro Bagnoli, La "Tebaide" dello Spedale di Santa Maria della Scala a Siena. Alcune considerazioni preliminari, in Opere e giorni. Studi su mille anni di arte europea dedicati a Max Seidel, a cura di K. Bergdolt e G. Bronzanti, Marsilio, 2001,Venezia
Toscana. Guida d'Italia (Guida rossa), Touring Club Italiano, Milano 2003. ISBN 88-365-2767-1
Maria Corsi, Storie di eremiti e monaci nei locali del Santa Maria della Scala a Siena, Maria Corsi, in Atlante delle Tebaidi
e dei temi figurativi, a cura di Alessandra Malquori, con Manuela De Giorgi e Laura Fenell, Firenze, Centro Di, 2013 [ma 2014]
Alessandro BAGNOLI, “Ragguagli sull'affresco misterioso”, Il Giornale di Santa Maria della Scala , 1 (2000), p. 4; Id.,
"La Tebaide dello Spedale di Santa Maria della Scala a Siena. Alcune considerazioni preliminari", in Klaus BERGDOLT, Giorgio BONSANTI (dir), Opere e giorni. Studio su mille anni di arte europea dedicato a Max Seidel , Venezia, Marsilio, 2001, p. 158-159.
Marie PICCOLI-WENTZO, “L’esperienza pittorica a Siena: intorno alle tre Tebaidi (1340-1440)”, Memini , 28 (2022). Online: http://journals.openedition.org/memini/2297
Bram de Klerck, “Het heremietenideaal in de Toscaanse schilderkunst van het Tre- en Quattrocento,” Millennium 4–6 (1990): 121–36
Bram de Klerck, “Heremieten in Lecceto En de Augustijner Oder Traditie,” Kunstlicht, 1989, 11–16;
Denva Gallant, Memoria and the Spiritual Journey in the Thebaid Cycle at Santa Marta in Siena, Different Visions: New Perspectives on Medieval Art 12 (2025). https://doi.org/10.61302/CVNW3334
[1] Foto di LigaDue, licenziato in base ai termini della licenza Creative Commons Attribuzione-Condividi allo stesso modo 3.0 Unported
[2] SMS santa maria della scala - Il Complesso Museale". Gearchiveerd van de oorspronkelijke pagina.
[3] Maria Corsi, Storie di eremiti e monaci nei locali del Santa Maria della Scala a Siena, Maria Corsi, in Atlante delle Tebaidi
e dei temi figurativi, a cura di Alessandra Malquori, con Manuela De Giorgi e Laura Fenell, Firenze, Centro Di, 2013 [ma 2014], pp. 96-100.
Data la notevole importanza di questi affreschi, la Società di Esecutori di Pie Disposizioni [7] ha finanziato indagini volte a identificare la possibile continuazione della Tebaide sulle pareti e a definire meglio la conformazione architettonica dell'antica sala che la ospita.
[4] Zie ook Alessandro Bagnoli, La "Tebaide" dello Spedale di Santa Maria della Scala a Siena. Alcune considerazioni preliminari, in Opere e giorni. Studi su mille anni di arte europea dedicati a Max Seidel, a cura di K. Bergdolt e G. Bronzanti, Marsilio, 2001, Venezia.
[5] De cyclus kan – mede dankzij de elementen die uit de kleding van sommige personages kunnen worden afgeleid – worden gedateerd rond de eerste helft van het vijfde decennium van de eeuw en werd vanwege de opmerkelijke kwaliteit van het schilderwerk al meteen in verband gebracht met het werk van een kunstenaar uit de kring van de Lorenzetti, om vervolgens, na een betere afbakening van het werkterrein, te worden toegeschreven aan een schilder – conventioneel aangeduid als de Maestro della Tebaide – die verwant was aan het werk van Lippo Vanni, Niccolò di ser Sozzo en de Secondo Maestro di Sant’Eugenio.[3] Onderzoek door Alessandro Bagnoli en Maria Corsi dateert de cyclus van vóór de Grote Pest van 1348 en schrijft het werk aanvankelijk toe aan een schilder die beïnvloed was door Ambrogio en Pietro Lorenzetti, en wiens stijl vergelijkbaar is met het werk van Niccolò di ser Sozzo en de jonge Lippo Vanni. In de toeschrijving aan een vage “ schilder uit de kring van Pietro en Ambrogio Lorenzetti ” (“pittore della cerchia di Pietro e Ambrogio Lorenzetti”), werd de schilder al snel herleid tot Lippo di Vanni, die daadwerkelijk was opgeleid in de kring van Ambrogio Lorenzetti. [Guide artistique de la Province de Sienne | Lippo di Vanni, « Tebaide »|
[6] De Zegen met het Heilig Sacrament (Benedictus) is is een liturgische plechtigheid waarbij een geconsacreerde hostie (het Lichaam van Christus) in een monstrans
op het altaar getoond (uitgesteld) en aanbeden wordt.
[7] Photo by Antonio Cinotti, published under a Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-NC-ND 2.0) license.
Maria Corsi, Storie di eremiti e monaci nei locali del Santa Maria della Scala a Siena.
[8] Bron: Guide artistique de la Province de Sienne, Lippo di Vanni, « Tebaide » | www.provincedesienne.com
|
|
|
|
![Toacana ] Galleria di immagini](/titels/albump.gif){kind=small}
